بیماری لثه؛ راهنمای مراحل، نشانهها و درمان
خونریزی هنگام مسواک، بوی بد دهان و عقبنشینی خط لثه نشانههایی هستند که بدن برای هشدار دربارهٔ مشکلی در زیر سطح لثه به کار میگیرد. این صفحه یک نمای کلی از بیماری لثه است: اینکه از کجا آغاز میشود، چه مراحلی دارد و چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کنید.
بیماری لثه چیست؟
بیماری لثه یک عفونت مزمن است که از تجمع پلاک میکروبی در کنار خط لثه آغاز میشود و در صورت ادامه، به بافت لثه و استخوانی که دندانها را نگه میدارد آسیب میرساند. نکتهٔ کلیدی این است که این وضعیت در مراحل پیش میرود و مرحلهای که در آن تشخیص داده میشود، مسیر درمان را تعیین میکند.
بسیاری از افراد مراحل نخست را بدون درد محسوسی پشت سر میگذارند؛ به همین دلیل معاینهٔ دورهای اهمیت زیادی دارد. نشانههایی مانند خونریزی لثه هنگام مسواک، بوی مداوم دهان، تورم و کنار رفتن خط لثه معمولاً نخستین علائم هستند و در مراحل پیشرفته ممکن است دندانها احساس لقی پیدا کنند.
این وضعیت بهخودیخود برطرف نمیشود. اگر مرحلهٔ اولیه و برگشتپذیر (ژنژیویت) بدون رسیدگی بماند، به مرحلهٔ پیشرفتهتر (پریودنتیت) میرسد که در آن تخریب بافت و استخوان کامل جبران نمیشود. در سیتیدنت استانبول، وضعیت لثهٔ شما در نخستین مراجعه بررسی میشود و یافتهها پیش از هر اقدامی بهصورت مکتوب توضیح داده میشود.
مراحل بیماری لثه و معنای آن برای درمان
طبقهبندی رایج امروز، بیماریهای لثه را بر پایهٔ شدت و پیچیدگی در چند مرحله دستهبندی میکند. شناخت مرحله به شما و دندانپزشک کمک میکند رویکرد درمان لثه را متناسب با وضعیت انتخاب کنید. جدول زیر تصویری کلی از این مراحل میدهد و جای معاینهٔ تخصصی را نمیگیرد.
ژنژیویت (التهاب لثه)
التهاب تنها به بافت لثه محدود است و استخوان نگهدارنده هنوز سالم میماند. این مرحله با جرمگیری تخصصی و بهبود بهداشت روزانه برگشتپذیر است و شایعترین نقطهٔ آغاز محسوب میشود.
پریودنتیت اولیه
عمق پاکت لثه اندکی بیشتر میشود و مقداری تحلیل استخوان دیده میشود. در این مرحله اغلب درمانهای غیرجراحی مانند جرمگیری عمقی برای کنترل وضعیت کفایت میکند.
پریودنتیت پیشرفته
پاکتها عمیقتر میشوند، تحلیل استخوان چشمگیر است و ممکن است لقی دندان دیده شود. در کنار درمان غیرجراحی، اغلب به مداخلهٔ جراحی نیز نیاز پیدا میشود.
پریودنتیت پیچیده
از دست رفتن دندان رخ داده یا نزدیک است و مدیریت وضعیت به همکاری چند بخش نیاز دارد. کسانی که به فکر ایمپلنت هستند، بهتر است ابتدا عفونت لثهٔ فعال را کنترل کنند.
این تقسیمبندی بر پایهٔ چارچوب جهانی طبقهبندی بیماریهای لثه (کارگاه ۲۰۱۸) سادهسازی شده و صرفاً برای آشنایی کلی است.
گزینههای کلی درمان لثه
پاسخ کوتاه این است که درمان این بیماری طیفی از روشها را در بر میگیرد؛ از پاکسازی غیرجراحی تا روشهای جراحی برای مراحل پیشرفته. انتخاب روش همیشه پس از معاینهٔ کامل و بر پایهٔ دلیل بالینی مشخص انجام میشود، نه بهصورت پیشفرض. در ادامه، دستههای اصلی این روشها را در سطح کلی مرور میکنیم.
پاکسازی غیرجراحی (جرمگیری و صافکردن ریشه)
این روش خط نخست درمان در مراحل سبک تا متوسط است. پلاک و جرم از زیر خط لثه برداشته و سطح ریشه صاف میشود تا از چسبیدن دوبارهٔ باکتری کاسته شود. بسیاری از بیماران پس از این مرحله، کاهش عمق پاکت و بهبود بافت لثه را تجربه میکنند.
روشهای جراحی لثه
وقتی درمان غیرجراحی بهتنهایی عفونت را کنترل نکند، ممکن است روشهای جراحی مطرح شود؛ برای نمونه بازکردن بافت لثه برای دسترسی به ریشه و استخوان و کاهش عمق پاکت. جزئیات هر روش پس از ارزیابی وضعیت شخصی شما تعیین میشود.
بازسازی بافت و پیوند
در مواردی که تحلیل استخوان یا عقبنشینی خط لثه رخ داده، روشهای پیوند و بازسازی بافت برای پشتیبانی از استخوان یا پوشاندن ریشهٔ نمایان به کار میرود. این دسته از درمانها به شرایط و وسعت آسیب بستگی دارد.
هدف مشترک همهٔ این روشها، متوقفکردن پیشرفت بیماری و حفظ دندانهای طبیعی است. تصمیم نهایی دربارهٔ اینکه کدام مسیر برای شما مناسب است، پس از معاینه و گفتوگو دربارهٔ سابقهٔ سلامتی شما گرفته میشود.
نشانههای بیماری لثه؛ چه زمانی به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
تشخیص زودهنگام، نتیجهٔ درمان را بهروشنی بهتر میکند. بیشتر افراد نخست متوجه خونریزی میشوند، اما نشانههای دیگری هم وجود دارد که ارزش توجه دارند. اگر یکی از این موارد را به شکل مداوم دارید، بهتر است وقت معاینه بگیرید:
- خونریزی هنگام مسواک یا نخ دندانشایعترین هشدار زودهنگام؛ لثهٔ سالم معمولاً با مسواکزدن ملایم خونریزی نمیکند.
- بوی مداوم دهانباکتریهای درون پاکتهای عمیق ترکیباتی میسازند که بوی ناخوشایند ایجاد میکنند.
- تورم، قرمزی یا حساسیت لثهتغییر رنگ و ورم لثه میتواند نشانهٔ التهاب یا عفونت لثه در حال پیشرفت باشد.
- عقبنشینی خط لثهبلندتر بهنظر رسیدن دندانها اغلب بهمعنای کنار رفتن تدریجی لثه است.
- لقی یا جابهجایی دنداناین مورد میتواند نشانهٔ تحلیل استخوان در مراحل پیشرفته باشد و مراجعهٔ زودهنگام را ضروری میکند.
هیچکدام از این نشانهها بهتنهایی تشخیص قطعی نیستند، اما کنار هم میتوانند زنگ هشدار باشند. اگر درد شدید، تورم گستردهٔ صورت یا خروج چرک دارید، مراجعهٔ زودتر به دندانپزشک منطقی است.
در سیتیدنت چه انتظاری داشته باشید؟
نخستین مراجعه معمولاً شامل بررسی کامل وضعیت لثه است و روند کار در چند گام ساده پیش میرود:
بیشتر برنامههای درمان لثه در چند جلسه انجام میشوند و درمان غیرجراحی اغلب مقدم بر تصمیم دربارهٔ جراحی است تا به بافت فرصت پاسخ داده شود. روند بهبود در هر فرد متفاوت است و بسته به روش و وضعیت لثه تعیین میشود.
روشهای لثه با بیحسی موضعی انجام میشود. اگر پس از درمان ناراحتی خفیفی داشتید، مدیریت آن باید طبق دستور دندانپزشک خود شما و متناسب با سابقهٔ سلامتیتان باشد. از آنجا که بیماری لثه گاهی با بیماریهای عمومی مانند دیابت پیوند دارد، سابقهٔ پزشکی شما پیش از هر اقدام مرور میشود.
برای بیماران خارج از کشور، هماهنگی مراحل در بازههای زمانی سفر بخشی از کار تیم درمان است. میتوانید برای دریافت ارزیابی و مشاوره با دندانپزشک ایرانی در استانبول در ارتباط باشید.
وضعیتهای مرتبط با لثه
عنوان کلی بیماری لثه طیف گستردهای از وضعیتها را در بر میگیرد که در یک سرِ آن التهاب سادهٔ لثه و در سرِ دیگر عفونتهای پیشرفته قرار دارد. آنچه این وضعیتها را به هم پیوند میدهد، ریشهشان در تجمع پلاک و پاسخ التهابی بدن است.
برخی نشانهها مانند خونریزی، تورم، حساسیت یا تغییر رنگ لثه ممکن است بهتنهایی ظاهر شوند، اما اغلب بخشی از یک تصویر بزرگتر هستند. به همین دلیل ارزیابی لثه بهصورت یکپارچه انجام میشود، نه فقط رسیدگی به یک نشانهٔ منفرد.
حفظ نتیجهٔ درمان به مراقبت روزانه و معاینهٔ منظم بستگی دارد. جرمگیری دورهای و بهداشت درست دهان، نخستین خط پیشگیری پس از پایان درمان فعال است و به کاهش احتمال بازگشت بیماری لثه کمک میکند.